Webinarımızda, eğitimcilerin yakından tanıdığı ama pratikte çoğu zaman yüzeysel kalan bir çerçeveyi ele aldık: UbD (Understanding by Design). Öğretmenin tasarım sürecindeki rolünü merkeze alarak geliştirdiğimiz 5 yeni UbD aracını ilk kez katılımcılarımızla birlikte deneyimledik.

Webinarımızda Öne Çıkan Başlıklar

🔹 Kat Hedefleri ve Öğrenme Derinliği

Doç. Dr. Selçuk Doğan, bir konuyu öğretirken tek düzey hedefle ilerlemenin yetersiz kaldığını, bunun yerine üç katmanlı bir yapıyla düşünmemiz gerektiğini vurguladı: kazanım, anlam oluşturma ve transfer.

Kazanım: Temel bilgi ve becerileri kapsıyor; bir formülü bilmek, bir kavramı tanımlamak gibi.

Anlam Oluşturma: Bilgilerin birbirine bağlandığı, öğrencinin "neden" ve "nasıl" sorularına cevap aramaya başladığı süreç.

Transfer: Öğrenilenlerin yeni ve beklenmedik durumlarda bağımsız olarak kullanılabilmesi.

Bu üçlü yapıyı somutlaştırmak için bir ağ metaforu kullanıldı: kazanımda dağınık noktalar var, anlamada bu noktalar birbirine bağlanmaya başlıyor, transferde ise ağ büyüyor ve kendini yeniden üretiyor. Özellikle OECD araştırmaları ve PISA verilerinde anlam oluşturmaya yönelik hedeflerin eksik kaldığı, kazanımdan doğrudan transfere geçmeye çalışıldığı tespiti dikkat çekti. Bu atlama, öğrenmenin kalıcılığını zayıflatıyor.

🔹 Öğretmenin Değişen Rolleri

Her hedef düzeyinde öğretmenin rolü de farklılaşıyor. Kazanım düzeyinde doğrudan anlatım ön planda. Anlama sürecinde öğretmen kolaylaştırıcı ve rehber konumuna geçiyor; sorgulama, tartışma ve proje tabanlı süreçler devreye giriyor.

Transferde ise öğretmen bir koç gibi çalışıyor: öğrenciyi izliyor, gerektiğinde geri bildirim veriyor, yalnız bırakmadan bağımsızlığını destekliyor. Transfer "git yap" demek değil. Aksine, sürekli bir takip ve dokunuş gerektiriyor.

🔹 Performans Görevleri: Ürün Değil, Süreç

Performans görevlerinin sadece bir ürün çıktısına (afiş, poster, rapor) odaklanmasının yetersiz kaldığını tartıştık. UbD yaklaşımında performans görevi anlama ve transferin kanıtlarını toplamak için tasarlanıyor, tek bir derste değil üniteye yayılıyor.

Sağlıklı yaşam ünitesinden verilen örnekte dört aşamalı bir yapı gösterildi: gözlem yapma, sorunları anlama ve tanımlama, çözüm önerileri geliştirme, bilinçlendirme çalışması. Her aşama farklı bir hedef düzeyine karşılık geliyor. Öğrenci 3. derste gözlem yapıyor, 4. derste sorunları sınıfta tartışıyor, 8. derste çözüm öneri geliştiriyor, son derste bilinçlendirme çalışması sunuyor. Süreç boyunca toplanan kanıtlar, öğrencinin anlama yolculuğunu görünür kılıyor.

🔹 UbD Araçlarını Birlikte Denedik

Webinarın uygulamalı bölümünde 5 yeni UbD aracımızı ilk kez katılımcılarla birlikte kullandık. Üçü etkinlik tasarımına, ikisi tam ders planlamasına odaklanıyor.

Transfere yönelik etkinlik aracında önce hedef belirleniyor, ardından 17 farklı transfer stratejisinden konuya uygun olanlar seçilerek senaryolar, adım adım etkinlikler ve sorgulama soruları üretiliyor. Anlamaya yönelik etkinlik aracı benzer bir akışla çalışıyor ama altyapısı farklı: sorgulama, büyük fikirler ve üst biliş süreçleri ön planda. Her iki araçta da öğretmen üretilen içeriğe dokunabiliyor, değiştirebiliyor, kendi sınıfının koşullarına göre uyarlayabiliyor.

Ders planlama tarafında iki seçenek sunduk. "UbD Uzmanı" global formattaki orijinal UbD şablonunu kullanıyor. "UbD Maarif" ise Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin formatını UbD felsefesiyle birleştiriyor. İkisinde de öğretmen adım adım ilerliyor: kat hedeflerini oluşturuyor, performans görevini tasarlıyor, diğer kanıtları belirliyor ve ünite boyunca kullanacağı etkinlik akışını düzenliyor.

Selçuk Doğan bu süreçte şunu özellikle vurguladı: "Bir tıkla plan versin mantığına karşıyım. Öğretmenin sesi, dokunuşu her zaman olmalı." Araçlarımız da bu felsefeyle tasarlandı. Yapay zekâ öneri üretiyor, ama son kararı veren ve içeriğe kendi uzmanlığını ekleyen her zaman öğretmen.

Geleceği Birlikte İnşa Ediyoruz

Teknolojiyi hıza odaklanan bir araç olmaktan çıkarıp, eğitimi zenginleştiren bir derinlik unsuru hâline getirmeyi hedefliyoruz. UbD araçlarımız öğretmeni plan tüketen değil, plan tasarlayan bir uzman olarak konumlandırıyor. Yapay zekâ bu süreçte öğretmenin yanında duran bir düşünme ortağı.

Webinar videosunu buradan izleyebilirsiniz: